OOR GAY WEES (HOOFSTUK 4) – GAY WEES DEUR DIE EEUE – ‘N HISTORIESE PERSPEKTIEF

OOR GAY WEES (HOOFSTUK 4) – GAY WEES DEUR DIE EEUE – ‘N HISTORIESE PERSPEKTIEF

Jean du Plessis

Seksualiteit, ten spyte van ons gevorderde kennis daaroor, bly steeds ‘n mynveld van wanopvattings en vooroordele. Tog is seksualiteit en ook homoseksualiteit so oud soos die mensdom self. Daar is heelwat geskryf oor die homoseksuele oriëntasie van bekende figure uit die verlede. Daar is ook baie geskryf oor bekende figure uit die verlede sonder om enigsins na hierdie aspek van hulle bestaan te verwys. In ander gevalle is daar doelbewuste klemverskuiwings om die indruk van heteroseksualiteit te skep. Die realiteit is ongelukkig dat baie mense steeds verkies om voor te gee dat homoseksualiteit nie bestaan nie of dat daar liewer nie oor gepraat moet word nie. Dink maar hoeveel mense sal sê dat hulle nie “sulke mense” ken nie, terwyl hulle onbewus daagliks met “sulke mense” in kontak is, selfs in hul direkte gesinsopset. Lodewyk XIV was blykbaar onbewus daarvan dat sy seun, sy broer en sy neef gay was. Dit is vandag in vele gesinne nog steeds die geval.

In die antieke vrugbaarheidsrituele in die tempels van Isis in Egipte, asook in soortgelyke rituele in Rome, is homo- en heteroseksuele praktyke gebruik. So ook in die godsdiensrituele van Mesopotamië in die Midde-Ooste, sowel as in dié van die Indiane in Peru en Mexiko. Argeologiese opgrawings oor die wêreld heen het gelei tot die ontdekking van gay en biseksuele lewenstyle in vroeër beskawings. Reeds in Egiptiese papirusgeskrifte van 6 500 jaar gelede word homoseksuele liefde beskryf (Pretorius,1992). In antieke Kreta is gay verhoudings aktief aangemoedig om die bevolkingsgroei te beheer.

Die sukses van Spartaanse en Griekse soldate op die hoogtepunt van die ou Griekse beskawing is soms deur geskiedskrywers toegeskryf aan die feit dat geliefdes sy aan sy geveg het. So ‘n soldaat het nie net homself verdedig nie, maar ook die man aan wie hy trou gesweer het en aan wie hy dikwels meer lojaal en toegewyd was as aan sy huweliksmaat. Plato het gesê dat ‘n leër wat bestaan uit geliefdes wat saam veg, die hele wêreld kan verower omdat die geliefdes mekaar tot groter hoogtes aanspoor. In die dae van die Griekse en die Romeinse Ryk is liefdesverhoudings tussen volwasse mans en adolessente seuns beskou as die edelste vorm van die liefde. Plato en Sokrates het geen geheim gemaak van hulle liefde vir mans nie. Catullus, Virgilius en Horatius se erotiese gedigte oor mans is bekend aan almal wat die klassieke bestudeer. Ná daardie “Goue Jare” van Griekeland en Rome het geskiedskrywers hoofsaaklik vanuit ‘n heteroseksuele perspektief geskryf en baie dinge verswyg wat veral die kerkleiers van die dag kon aanstoot gee.

Oor die homoseksuele aspek van die verhouding tussen Dawid en Jonatan is al baie gespekuleer. Volgens Cantarella (1992), wat seksualiteit in die antieke wêreld bestudeer het, was daar voor die Babiloniese gevangeskap skynbaar nie in die Joodse kultuur besware teen verhoudings tussen mense van dieselfde geslag nie. Die voortdurende bedreiging deur groter bevolkingsgroepe het later daartoe gelei dat die Jode groot klem op bevolkingsaanwas begin lê het. Getalle was belangrik en seksuele aktiwiteit moes voortplanting tot gevolg hê. Teen die vyfde en sesde eeue na Christus, veral in die tyd van Justinianus, is verdoemende wetgewing ingestel. Homoseksuele is geblameer vir hongersnood, aardbewings en pestilensies en hulle is gemartel, gekastreer en verbrand. Kerkvaders het selfs soms die lyke laat vermink en in “onheilige” grond laat begrawe uit vrees vir besoedeling met hierdie “sonde”. Dit alles het plaasgevind onder die trotse vaandel van die Christelike etiek.

In die dae van koning Rufus, ná die Normandiese invalle in Engeland meer as 700 jaar gelede, was homoseksuele verhoudings aan die Engelse hof ‘n algemene verskynsel. Die twaalfde-eeuse legende van die lewenslange liefdesverhouding tussen koning Richard I (die Leeuehart) en die troebadoer Blondel het aanleiding gegee tot Gore Vidal se pragtige roman A Search for the King. Ook die liefdeslewens en seksuele eskapades van William Rufus, Richard I, Edward II, Richard II, James I en William III is bekend (Graham,1968). Van James I is gesê: “With his queen he shared one thing at least; a mutual admiration for masculine beauty.”

Die Renaissance het in ‘n groot mate ontwikkel deur die toedoen van gay kunstenaars soos Leonardo da Vinci, Michelangelo en andere. Leonardo da Vinci, wat al beskou is as die grootste genie van alle tye, is op die ouderdom van 24 in Firenze in die tronk gestop oor sy homoseksuele verhouding. Daarna trek hy na Milaan, waar hy en Andrea Salaino vyf-en-twintig jaar lank saamgewoon het (Alyson,1991). Beide Michelangelo en Shakespeare het vele liefdesonnette aan hulle manlike geliefdes geskryf. Shakespeare verwys in Sonnet 144 na “Two loves I have of comfort and despair, / Which like two spirits do suggest me still; / The better angel is a man right fair, / The worser spirit a woman, colour’d ill”. Michelangelo se lewe het in ‘n groot mate gedraai om sy liefde vir Tommaso de’Cavalieri aan wie hy pragtige briewe en gedigte geskryf het wanneer hy in Carrara gewerk en Tommaso in Rome agtergebly het. Hy praat van sy onmeetbare liefde vir Tommaso wat hom tydens sy afwesigheid laat voel soos die maan wat nie alleen kan skyn nie. Ná Michelangelo se dood is sy gedigte en briewe in gewysigde vorm gepubliseer om die indruk te skep dat dit aan vroue gerig was. Gelukkig is die oorspronklike weergawes in 1960 weer onveranderd gepubliseer.

In 1533 skryf Michelangelo pragtige liefdesbriewe, soos die volgende, aan sy vriend Tommaso in Rome: “He who loves has a very good memory, and can no more forget the things he fervently loves, than a hungry person can the food which keeps him alive. Nay, I could forget sooner the food whereby I live, which only nourishes miserably my body, than your name which nourishes both my body and my soul, the former with great sobriety, the latter with sweet tranquility and with the expectation of eternal salvation. As long as I have you in mind, I can neither feel boredom nor fear of death. Think of what my condition would be if the eyes had also their portion.”

Alexander die Grote het skynbaar homoseksuele verhoudings met sy soldate gehad, en daar is na Julius Caesar verwys as “husband to every man’s wife, and wife to every woman’s husband”. Oor Pous Julius II, Hans Christian Andersen, Willem van Oranje en Lawrence van Arabië sal daar seker nooit eenstemmigheid wees nie. Die teoloog Hendrik Pretorius (1992) skyf oor Wagner se verhouding met Ludwig II en oor ander komponiste, soos Tsjaikowski, Saint-Saëns en Poulenc. Hy verwys ook na skrywers soos Walt Whitman, Marlowe, Byron, Henry James, Proust, Gide, Somerset Maugham, E.M. Forster, D.H. Lawrence, Jean Cocteau en vele ander. Gay mans en vroue kom natuurlik nie slegs onder adellikes, musici en skrywers voor nie, maar in alle beroepe en op alle vlakke van die samelewing.

Oscar Wilde, skrywer en dramaturg, is in die vorige eeu twee jaar gevangenisstraf opgelê oor sy gay verhoudings. In die neëntiende en die grootste deel van die twintigste eeu is dit van gay mans en vroue verwag om dubbele lewens te lei. Hulle sou nie meer op die brandstapel beland of met klippe doodgegooi word nie, maar moes “uit ordentlikheid” liewer trou en hulle “onaanvaarbare gedrag” in die geheim uitleef. Enkele mense, soos Dame Ethel se verhouding met Virginia Woolf is egter welbekend. Sy het haar homoseksualiteit eenvoudig aanvaar, haar nie oor onnodige skuldgevoelens en ander mense se reaksies verknies nie en ‘n vol en produktiewe lewe gelei.

Volgens Alyson (1991) was daar tot onlangs slegs gesensorde weergawes van die dagboek van Anna Frank beskikbaar omdat uitgewers nie geweet het hoe om die lesbiese inslag van die oorspronklike weergawe te hanteer nie. Gedurende die jare wat sy en haar gesin in die solder van ‘n huis in Amsterdam vir die Nazi’s weggekruip het, het sy in besonderhede haar ekstase by die aanskoue van prente van naakte vrouefigure beskryf. Die Nazi’s se genadelose marteling en uitwissing van nie alleen Jode nie, maar ook homoseksuele is welbekend. Die film Bent fokus op hierdie tema.

In die jare sestig was daar ‘n groot polemiek in die pers oor die wysiging van wetgewing met betrekking tot homoseksualiteit in die RSA. Dit was die dae toe polisieklopjagte hoogty gevier het en mense se privaatheid roekeloos geskend is om gays uit te snuffel en voor die gereg te bring. Daar is in die pers berig gelewer oor die “weersinwekkende dade” wat volwasse mense in die privaatheid van hulle eie wonings “gepleeg” het. Verantwoordelike en eerbare mense is gekriminaliseer en hulle loopbane en lewens is sodoende verwoes. Leiers van die Afrikaanse kerke het die polisie en die speurdiens in hul veldtog gesteun, maar uit die geledere van sommige Engelse kerke en veral psigiaters, sielkundiges en sosioloë het protesstemme gekom.

Die jare sestig is ook in die VSA gekenmerk deur grootskaalse diskriminasie teen gays. In Junie 1969 kom die keerpunt in die moderne gay geskiedenis toe die gay gemeenskap hulle vir die eerste keer teëgesit het tydens ‘n polisieklopjag. Dit was by die Stonewall-kroeg in Greenwich Village. Daarmee het die georganiseerde gay verset begin en die “Gay Rights Movement” wat spoedig verder oor die wêreld versprei het. Stonewall word sedertdien wêreldwyd deur optogte, feeste en kerkdienste gedenk.

Die laaste paar dekades het die Gay Pride-feeste en –optogte oral in die wêreld ‘n vaste instelling geword. Ook die gay gemeenskappe van Johannesburg en Kaapstad neem jaarliks hieraan deel. In die 1995-optog in London het 40 000 mense gemarsjeer en meer as 100 000 het by hulle aangesluit vir die aand se feesvierings in Victoriapark. Die Gay Pride-fees in Engeland word geborg deur hoë-profiel-adverteerders soos Smirnoff en Virgin Airlines. Tydens die neënde “Love Parade” in Berlyn in Julie 1998, moes een van die breedste strate gebruik word omdat meer as 300 000 mense daaraan deelgeneem het. Al meer prominente politici onderskryf nie alleen die beginsels nie maar neem ook aktief aan die optogte deel. Die groot jaarlikse byeenkoms van Togs, ‘n plaaslike organisasie vir Les.Bi.Gay Sport, word nie alleen geborg deur die Nederlandse Ambassade nie, maar ook deur Hi-Tec Sports.

Die era van vigs het homoseksualiteit weer prominent op die voorgrond geplaas. Aanvanklik was dit hoofsaaklik met negatiewe konnotasies, maar daar het ook ‘n positiewe kant begin ontwikkel. Wêreldwyd het die gay gemeenskap die voortou geneem om navorsing oor vigs te ondersteun, inligtingsveldtogte en opvoedkundige programme te inisieer en ondersteuningsisteme vir pasiënte en hulle gesinne te begin. Dit het die gay gemeenskap op ‘n ander vlak bekendgestel, naamlik, as sosiaal verantwoordelike mense wat bereid is om nie alleen ‘n bydrae te lewer nie, maar ook die leiding te neem.

In Engeland het daar in sekere kringe in die laaste dekade ‘n sosiale reaksie met ‘n sprankie humor teen homofobie ontwikkel. Dit blyk uit graffiti soos “Judge involved in heterosexual scandal” wat in openbare plekke te sien is. Lapelknopies met “How dare you presume I’m heterosexual!” is algemeen onder meer militante gays van albei geslagte. ‘n Londense skoolhoof het selfs Romeo & Juliet van Shakespear uit sy skool verban omdat dit te heteroseksisties is. Engeland het met die verkiesing in Mei 1997, toe die Arbeidersparty met ‘n groot meerderheid gewen het, vir die eerste keer verskeie openlik gay parlementslede gekry. ‘n Week ná die verkiesing is Chris Smith, die eerste openlike gay Britse minister, ingesweer.

Al meer aandag word gegee aan die geweldige politieke en ekonomiese mag waaroor die gay gemeenskap beskik. Die tydskrif Time het onlangs uitvoerig berig oor die kwessie van gay toerisme. Stede soos Miami, New York en San Francisco sal gevoelige finansiële verliese ly indien hulle nie ‘n “gay-vriendelike” toerismebeleid handhaaf nie. Die Kaapse toerismeorganisasie het onlangs ‘n gay toeristegids bekendgestel, waarin toeriste meer besonderhede oor gay en gay-vriendelike verblyf, vermaak en ander fasiliteite kan kry. Nie alleen in Kaapstad nie, maar wêreldwyd word al meer gastehuise, hotelle, wildplase en ander fasiliteite as “gay vriendelik” of onder gay bestuur, bemark. Verskeie plaaslike reisagentskappe spesialiseer ook in die gay mark. In gay huishoudings bestaan ‘n groter moontlikheid van ‘n dubbele inkomste en ‘n kleiner moontlikheid van kinderonkoste. Daar is dus meer geld beskikbaar en meer geleenthede om te kan reis. Gay mans en vroue is bekend as ywerige toeriste. Die waarde van die sogenaamde “pienk rand” word al meer in die toeristebedryf en ook in die groter besigheidswêreld besef.

Op plaaslike politieke gebied het die rondvallery en ontwykende houding van die Nasionale Party oor die kwessie van gay-regte kort voor die verkiesing in 1994, daartoe gelei dat baie tradisionele NP stemme na die ANC en die DP gegaan het. Laasgenoemde twee partye het onomwonde verklaar dat hulle diskriminasie op grond van seksuele oriëntasie afkeur.

Volgens die nuwe grondwet van die RSA, wat in Mei 1996 aanvaar is, is almal gelyk voor die wet. Diskriminasie op grond van seksuele oriëntasie word in klousule 8 van hoofstuk 3 spesifiek verbied. In hierdie opsig is Suid-Afrika die res van die wêreld voor. Wetgewing is egter ‘n proses en daar bestaan nog steeds diskriminerende wette op die wetboek. Toetssake is nodig om die wette en die konstitusie te sinkroniseer. Colin Jones, Anglikaanse deken van Kaapstad en Edwin Cameron, regter met ‘n lang geskiedenis van veg vir gelyke regte, stel gay-regte gelyk aan menseregte in die breër sin. Die stryd om gelyke regte vir alle rasse te kry, is nou suksesvol afgehandel. In hierdie stadium behoort die fokus te verskuif na ander groepe teen wie daar nog gediskrimineer word.

Ten spyte van verbeterde wetgewing en groter sosiale aanvaarding in groot dele van die wêreld, kom diskriminasie nog algemeen voor. In die beplanning van die nuwe Holocaust Memorial naby die Brandenburg Hek in Berlyn, is daar besluit om geen erkenning te gee aan die groot getalle gay slagoffers van die Nazi-regime nie. In lande soos Rusland, Kuba, Chili, Ecuador en Nicaragua leef gay mans en vroue nog onder moeilike omstandighede. In 1997 is ‘n menseregteverslag met die titel Epidemic of Hate: Violations of the Human Rights of Gay Men, Lesbians and Transvestites in Brazil gepubliseer. Ten spyte van liberale wetgewing wat diskriminasie op grond van seksuele oriëntasie verbied, was hierdie vorm van diskriminasie, volgens laasgenoemde verslag die rede vir 126 moorde in die voorafgaande jaar.

Die grootste prestasie van die Swart Bewussynsbeweging in die VSA was die verandering van persepsies en houdings. Volgens sielkundige Erikson aanvaar ‘n onderdrukte groep mettertyd die wêreldbeskouing van hul oorheersers. So word ook die negatiewe persepsies van hulleself geïnternaliseer. Die Swart Bewussynsbeweging het hierdie proses omgekeer en aan swart mense weer hul trots, geloof in hul eie vermoëns en ‘n toekomsperspektief teruggegee. Hierdie pad moet die grootste deel van die gay gemeenskap nog loop. Die georganiseerde gay gemeenskap verteenwoordig maar die spreekwoordelike punt van die ysberg. In ontwikkelde gemeenskappe het houdings teenoor gays eers verskuif van “sonde” en “misdaad” na “siekte” en nou na “alternatiewe lewenstyl”. Daar is egter nog steeds sektore van die gemeenskap en individue wat by een van die vorige stadiums vasgesteek het.

Moraliteit is tyd- en kultuurgebonde. In een van die Polinesiese kulture is dit heeltemal sosiaal aanvaarbaar om in die openbaar, ten aanskoue van almal, seks te hê, maar dit is immoreel vir mans en vroue om voor mekaar te eet. Hulle moet rug aan rug sit en eet en mag nie na mekaar kyk nie. In die Midde-Ooste is gemeenskappe waar die vroue slegs hulle oë mag ontbloot. In Latyns-Amerika kan vroue halfnaak op straat verskyn, maar selfs in die somer is kortbroeke vir mans onaanvaarbaar. So wissel houdings teenoor gay mans en vroue ook van een kultuur na ‘n ander. Die Chinese Filosoof Lau-tse het gesê slegs iemand wat die manlike wese verstaan en terselfdertyd simpatieke insig het in die wese van die vrou, kan die probleme van die wêreld oplos. Miskien is dit juis vir gay mans en lesbiese vroue makliker om na beide kante insig te ontwikkel en begrip te toon. Wanneer die samelewing in die stadium kom, waar alle mense, ongeag hul seksuele oriëntering, aanvaar en erken word, sal almal se potensiaal ten volle kan ontwikkel. Dit is moontlik dat daar dan leiers na vore sal kom wat meer van die wêreld se probleme sonder oorlog en geweld kan oplos.

1321

One response to “OOR GAY WEES (HOOFSTUK 4) – GAY WEES DEUR DIE EEUE – ‘N HISTORIESE PERSPEKTIEF

  1. Goeie opsomming, nugtere toon. Knap gedaan🙂

    Ek hou van die voorbladontwerp.

Lewer kommentaar

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out / Change )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out / Change )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out / Change )

Google+ photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google+. Log Out / Change )

Connecting to %s